Elven gymyk yw karbon, niver 6 y'n Vosen Beriodek. Y furvell yw C. An hanow a dheu dhyworth an ger Latinek carbo, ow styrya glowbren. Henwys veu an elven yn 1787 gans kymygydhyon Frynkek.

Coal anthracite.jpg
C-TableImage.svg
Ensampel a Elven gymyk Edit this on Wikidata
Klass dialkenyow liesatomek, dialkan Edit this on Wikidata
Dydhyas diskudhans 1789 Edit this on Wikidata
Niver atomekEdit this on Wikidata
Aray an elektrons 1s² 2s² 2p², [He] 2s² 2p² Edit this on Wikidata
Elektronegedhegedh 2.55 Edit this on Wikidata
Studh oksidyans −4, −3, −2, −1, 1, 2, 3, 4, 0 Edit this on Wikidata
Rann a period 2, bagas 14 Edit this on Wikidata
Commons page Restrennow kelmys war Gemmyn Wikimedia

Fest posek yw karbon y'n ollvys. Askorrys yw gans ster ow merwel. Karbon yw an moyha essensek elven dhe vewnans. Yma ganso an gallos dhe furvya chaynys hir ha kylghyow. Nyns yw karbon gwenonek, mes yma nebes kesstoffow karbon pur wenonek, kepar ha CO, karbon monoksid, po CN, cyanid.

Gwrys yw an moyha rann a'gan boos dhyworth karbon, karbohydratow, blonegow, protinyow ha fybrow. Trethans yw terri an kesstroffow ma, usya an nerthedh ynna hag anella karbon dioksid yn-mes. Y hwer karbon yn teyr furv war an norvys, glow, grafyt hag adamant.

Polter gonn yw kemysk a lowbren, sulfur ha solpyter (potassiom nitrat, KNO3). Nyns yw usys yn arvow hedhyw mes usys yw hwath yn tanweyth. Fest posek yw tenna yn-mes kesstoffow karbon, meyn kepar ha men kalgh ha marbel, keunys kepar ha glow, oyl ha gass. Usys yw dhe wul dur, bondennow, sugra ha lies tra aral. Askorrys yw fybrow karbon dre leski fybrow akrylyk, ha usys yns yn lies diwysyans hedhyw, dhe wul fusennow ha jynnow ebron ha daffar sport. Yma nivel karbon dioksid y'n ayrgylgh ow kressya a-dhia dew gans bledhen drefen leski glow hag oyl (dyworth 280 rann an vilvil dhe 420 rann an vilvil lemmyn). Hemm yw kawsya chanj dhe hin an norvys.

Poos atomek karbon yw 12.01. Poynt treudhi adamant yw 3550°C hag ev a wra segh-ethenna war 4800°C. Yma teyr furv gwrysek, grafyt, adamant ha fullerinow (henwys dhyworth Richard Buckminster Fuller).

MirvaChanjya